Vasi Tayini Nasıl Yapılır? 2026 Sulh Hukuk Mahkemesi, TMK 405-408, Vesayet Kararı Süreci ve Dilekçe Örneği
2026 Türk Medeni Kanunu 405 ve 408. maddeleri kapsamında zihinsel engelli veya akıl hastalığı olan bireylerin vasisi kim olur, Sulh Hukuk Mahkemesi başvurusu nasıl yapılır, kısıtlama davası dilekçe örneği ve ek yetki kararı rehberi.
📌 İçindekiler Rehberi
Maaş Yatış ve Hak Güncellemelerini Kaçırmayın
81 ilin evde bakım maaşı ve engelli hakları duyuruları anında cebinize gelsin.
18 yaşını doldurmuş zihinsel engelli, akıl hastalığı tanısı olan veya demans/Alzheimer nedeniyle kendi kararlarını verme ehliyetini yitirmiş bireylerin haklarını ve varlıklarını korumak amacıyla; Türk Medeni Kanunu'nun 405 ve 408. maddeleri uyarınca yakınları tarafından Sulh Hukuk Mahkemesi'nde vasi tayini (kısıtlılık) davası açılabilmektedir. Vasi kararı olmadan; engelli bireyin banka hesaplarına erişim, gayrimenkul ve araç devri, bakımevine yatış, devlet desteklerinden yararlanma gibi pek çok kritik işlem hukuki olarak tamamlanamaz. Bu rehberde, vasi tayini sürecini, gerekli belgeleri, mahkeme aşamalarını ve hazır dilekçe şablonunu eksiksiz bulabilirsiniz.
⚡ Hızlı Mevzuat Özeti: Vasi Tayini İçin Kim Başvurabilir?
TMK Madde 408 uyarınca; ilgili kişinin kendisi, her ilgili (anne, baba, eş, çocuk, kardeş, akraba) veya Cumhuriyet Savcısı vasi tayini davası açabilir. Bireyin yerleşim yerindeki Sulh Hukuk Mahkemesi'ne hitaben yazılan bir dilekçeyle dava açılır; herhangi bir harç ödenmez (adli yardım kapsamındadır). Mahkeme, bireyi ve talepçiyi dinler; psikiyatri veya nöroloji heyeti raporu alarak kısıtlama ve vasi atama kararı verir.
1. Hangi Durumlarda Vasi Tayini Gerekir?
| Kısıtlılık Sebebi | TMK Maddesi | Açıklama |
|---|---|---|
| Akıl Hastalığı veya Akıl Zayıflığı | TMK Md. 405 | Şizofreni, bipolar bozukluk, ağır depresyon, Alzheimer/demans. |
| Ağır Zihinsel Engellilik | TMK Md. 405 | Down sendromu, IQ <20 veya sağlık kurulunda tespit edilen tam bağımlılık. |
| İsraf veya Alkol/Uyuşturucu Bağımlılığı | TMK Md. 406 | Ailesi veya alacaklıları zarar gören vakalar. |
| Özgür İradesinin Korunması (İstek Üzerine) | TMK Md. 408 | Kişinin kendi talebiyle kısıtlanması mümkündür. |
2. Adım Adım Sulh Hukuk Mahkemesi Vasi Tayini Süreci
- 1. Adım: Sağlık Raporu Edinimi: Yetkili devlet veya üniversite hastanesinin Psikiyatri veya Nöroloji bölümünden "Hukuki Ehliyetten Yoksundur / Kısıtlı Sayılması Uygundur" ibareli rapor alınır.
- 2. Adım: Dilekçe Hazırlanması ve Mahkemeye Sunumu: Engellinin yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesi'ne hitaben hazırlanan kısıtlama ve vasi tayini talep dilekçesi hazırlanır ve dava açılır.
- 3. Adım: Mahkeme Bilirkişi Heyeti: Mahkeme, devlet psikiyatri kliniğinden bağımsız heyet raporu alır ve engelli bireyi bizzat ya da kürsüde dinler.
- 4. Adım: Kısıtlılık ve Vasi Atama Kararı: Şartlar oluşmuşsa mahkeme kısıtlılık kararı verir ve en uygun kişiyi (genellikle anne, baba veya eş) resmi vasi olarak atar.
- 5. Adım: Vesayet Makamına Bildirim: Karar nüfus müdürlüğüne bildirilir; engellinin kimliğine "kısıtlı" şerhi işlenir. Vasi, her yıl Sulh Hukuk Mahkemesi'ne hesap raporu vermekle yükümlüdür.
3. Vasi Tayini Dilekçe Örneği
DAVACI (Talepçi): [Ad Soyad] – T.C.: [...] – [Adres]
KISITLANMASı TALEP EDİLEN: [Ad Soyad] – T.C.: [...] – [Adres]
TALEP KONUSU: TMK Madde 405 uyarınca Kısıtlılık Kararı ve Vasi Tayini Talebidir.
AÇIKLAMALAR:
[Ad Soyad], [...] tarihinde [...] tanısı almış olup ağır zihinsel/ruhsal engeli nedeniyle günlük yaşamındaki tüm kararlarını tek başına alma ehliyetini yitirmiştir. Ekte sunulan sağlık kurulu raporu bu durumu klinik olarak belgelemektedir. Söz konusu kişinin hak ve menfaatlerinin korunabilmesi, bakım ve tedavi süreçlerinin yürütülebilmesi için yasal vasi atanması zorunlu hale gelmiştir.
HUKUKİ DAYANAK: Türk Medeni Kanunu Madde 405, 408, 419.
DELİLLER: Sağlık kurulu raporu, nüfus kayıt örneği, ikametgah belgesi.
SONUÇ VE TALEP: [Ad Soyad]'ın kısıtlı ilan edilerek tarafıma vasi olarak atanmasına karar verilmesini saygıyla talep ederim. ../.../2026
İMZA: [Ad Soyad]
🔗 İlgili Hesaplama Araçları ve Rehberler:
Vasi tayini için avukata gerek var mı?
Zorunlu değildir. Dilekçeyi bizzat yazıp Sulh Hukuk Mahkemesi'ne teslim edebilirsiniz. Ancak davayı hızlandırmak ve hata yapmamak için avukat desteği tercih edilebilir.
Vasi olarak atandıktan sonra ne gibi yükümlülüklerim var?
Vasi, her yıl vesayet makamı olan Sulh Hukuk Mahkemesi'ne yazılı hesap raporu vermek, önemli mallara ilişkin satış ve devir işlemlerinde mahkeme onayı almak zorundadır.
Birden fazla kişi vasi olabilir mi?
Kural olarak tek bir vasi atanır. Ancak durumun gereklerini zorunlu kılan hallerde mahkeme iki kişiyi birlikte vasi olarak atayabilir.
Vasi tayini kararı ne kadar sürer?
Bilirkişi psikiyatri raporu süresi dahil genellikle 3–9 ay arasında sonuçlanır. Acil hallerde geçici vasi tayini kararı çok daha kısa sürede çıkabilir.
