Şeker hastalığı (diyabet) engelli oranı, pankreastan insülin salınımının yetersizliği veya dokularda insülin direnci gelişmesi sebebiyle ömür boyu kan şekeri regülasyonu bozukluğu yaşayan Tip 1 ve Tip 2 diyabet hastalarına devlet sağlık kurullarınca verilen resmi çalışma gücü kaybı oranıdır. 20 Şubat 2019 tarihli Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik eki Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Cetveli uyarınca diyabet, klinik evresine ve vücutta yarattığı vasküler hasara göre puanlandırılmaktadır.
Diyabet, sadece kan şekeri yüksekliğinden ibaret bir tablo değildir; zamanla göz damarlarını (retinopati), böbrek glomerüllerini (nefropati) ve periferik sinir liflerini (nöropati) tahrip ederek çoklu organ hasarına yol açar. Sağlık kurullarında şeker hastalığı değerlendirilirken tek bir branşın puanıyla yetinilmez; Endokrinoloji, Göz Hastalıkları, Nefroloji ve Nöroloji branşlarının tespit ettiği organ hasarları Balthazard formülü ile birleştirilerek hastanın nihai engellilik yüzdesi ortaya çıkarılır.
1. Yasal Çerçeve: Endokrinoloji Özür Oranları Cetveli ve Diyabet Baremleri
Resmi Gazete'de yayımlanan güncel engellilik cetveline göre diyabet hastalığına takdir edilen resmi oranlar şu şekildedir:
- Diyet ve Oral Antidiyabetiklerle (Hap) Regüle Tip 2 Diyabet:
Hastanın insülin ihtiyacı bulunmuyorsa, sadece metformin vb. haplar ve diyet ile takip ediliyorsa ve organ hasarı gelişmemişse standart olarak %20 engel oranı verilir.
- İnsülin Kullanan ve Komplikasyonu Bulunmayan Diyabet:
Hastanın kan şekerini regüle etmek için günde bir veya birkaç kez insülin enjeksiyonu yapması gerekiyorsa ancak henüz böbrek, göz veya sinir harabiyeti gelişmemişse %30 engel oranı verilir.
- Komplikasyonlu Diyabet (Ağır Vasküler ve Organ Tutulumu):
Diyabete bağlı olarak mikroalbüminüri/proteinüri (diyabetik nefropati), görme azalması (proliferatif diyabetik retinopati), periferik duyu kaybı (diyabetik polinöropati) veya periferik arter hastalığı gelişmişse doğrudan %40 veya %50 engel oranı takdir edilir.
- Ketozis Gösteren veya Labil Seyirli Tip 1 Diyabet:
Kan şekeri çok sık hipoglisemi ve ketoasidoz ataklarıyla dalgalanan, insülin pompası kullanan Tip 1 diyabetik bireylerde komplikasyon derecesine göre %30 ila %40+ oran verilir.
2. Şeker Hastalığı Evreleri ve Sağlık Kurulu Oranları Karşılaştırma Matrisi
Aşağıdaki semantik tablo, şeker hastalığının tiplerine, tedavi biçimlerine ve eşlik eden komplikasyonlara göre sağlık kurulunda takdir edilen puanları özetlemektedir:
| Diyabet Tipi ve Tedavi Yöntemi | Organ Hasarı / Komplikasyon Durumu | Esas Alınan Tıbbi Tetkikler | Yönetmelik Engel Oranı | %40 Eşiği ve Emeklilik |
|---|---|---|---|---|
| Tip 2 Diyabet (Yalnızca Hap/Diyet) | Komplikasyon Yok, Regüle | Açlık Şekeri, HbA1c | %20 | Ek Hastalık Şart (Tek Başına Yetmez) |
| Tip 2 Diyabet (İnsülin Bağımlı) | Organ Hasarı Yok, Çoklu İnsülin | HbA1c > 7.5, İnsülin Raporu | %30 | Küçük Bir Ek Oranla %40 Aşılır |
| Komplikasyonlu Tip 2 Diyabet | Retinopati, Nefropati veya Nöropati | Göz Dibi, Mikroalbümin, EMG | %40 - %50 | Tek Başına %40 Barajını Geçer |
| Tip 1 Diyabet (Labil / Pompa Kullanan) | Sık Koma, Hipoglisemi Atakları | C-Peptit, İnsülin Antikorları | %30 - %40 | Komplikasyonla %50+ Üzerine Çıkar |
| Diyabetik Ayak / Gangren Öyküsü | Ayak Ülseri, Parmak/Ayak Ampütasyonu | Ortopedi ve Kalp Damar Muayenesi | %40 + Ampütasyon Oranı | Ağır Engelli / Bakım İhtiyacı Doğabilir |
3. Balthazard Formülü ile Diyabet Komplikasyon Simülasyonu
Diyabet hastalarının engelli raporlarında en sık karşılaşılan hata, komplikasyonların tek kalemde toplanması yerine ayrı branşlarca ihmal edilmesidir. Balthazard formülü uyarınca gerçekçi simülasyon örnekleri:
- Simülasyon 1: Tip 2 Diyabet İnsülinli (%30) + Hipertansiyon (%10) + Periferik Nöropati (%10):
Adım 1: 30 ve 10 birleşimi = 30 + [10 × (100 - 30) / 100] = 30 + 7 = %37. Kalan: 63. Adım 2: 63 × 0.10 = 6.3. Toplam: 37 + 6.3 = %43.3 (Yuvarlama ile %43 Net Rapor).
- Simülasyon 2: Tip 2 Diyabet (%20) + Ağır Uyku Apnesi (%35):
100 - 35 = 65 kalan kapasite. Diyabet: 65 × 0.20 = 13. Toplam: 35 + 13 = %48 Net Rapor. Vergi indirimi ve erken emeklilik tam olarak sağlanır.
- Simülasyon 3: Komplikasyonlu Diyabet (%40) + Diyabetik Retinopati Göz Azalması (%20):
100 - 40 = 60. 60 × 0.20 = 12. Toplam: 40 + 12 = %52 Net Engelli Oranı.
4. Adım Adım Sağlık Kurulunda Diyabet Raporu Alma Kılavuzu
Diyabet hastalarının kurula girmeden önce hazırlaması gereken evraklar ve muayene basamakları:
- İlaç ve İnsülin Raporlarının Çıkarılması: Eczaneden veya e-Nabız'dan onaylı "Kronik Hastalık İlaç Kullanım Raporu"nun çıktısı alınır. Kaç yıldır insülin veya hap kullanıldığı tevsik edilir.
- Sağlık Kurulu Randevusu ve Kan Tahlilleri: MHRS'den alınan randevu gününde aç karna hastaneye gidilerek Açlık Kan Şekeri, HbA1c, Serum Kreatinin ve Tam İdrar Tahlili (TIT) verilir.
- Göz Polikliniği Muayenesi: Diyabet hastaları mutlaka göz polikliniğinde "Göz Dibi Damlalı Muayenesi (Fundus)" yaptırmalıdır. Rapora retinopati evresi yazdırılmalıdır.
- Nöroloji Muayenesi ve EMG: Ayaklarda yanma, karıncalanma, iğnelenme veya uyuşma varsa nöroloji uzmanına belirtilerek EMG testi istenmeli ve polinöropati tanısı rapora işletilmelidir.
- Endokrinoloji / Dahiliye Heyet Formunun Onayı: Dahiliye uzmanı tüm tahlilleri değerlendirerek %20, %30 veya %40 baremini formuna işler.
5. Diyabet Komplikasyonlarının İhmaline Karşı İtiraz Dilekçesi
İnsülin kullanılmasına veya nöropati/retinopati bulunmasına rağmen sağlık kurulunun sadece %20 vererek komplikasyonları yok sayması durumunda verilecek resmi itiraz metni:
T.C.
................................ VALİLİĞİ
İl Sağlık Müdürlüğü
(Engelli Sağlık Kurulu Raporları İtiraz Komisyonuna)
İTİRAZ EDEN: ..............................................................
T.C. KİMLİK NO: ..............................................................
ADRES: ..............................................................
TELEFON: ..............................................................
İTİRAZA KONU RAPOR: ................................................. Hastanesi'nin .../.../2026 Tarih ve .................... Sayılı Sağlık Kurulu Raporu.
KONU: Diyabet Hastalığıma ve Eşlik Eden Komplikasyonlarıma (Nöropati/Nefropati/Retinopati) Rağmen Eksik Verilen Engel Oranına İtirazım ve Hakem Hastaneye Sevk Talebimdir.
Bahse konu raporda, uzun yıllardır devam eden insülin bağımlı diyabet hastalığım ve ekteki EMG/Göz Dibi tetkiklerinde açıkça saptanan komplikasyonlarıma rağmen, Erişkin Engellilik Yönetmeliği Endokrinoloji Cetveli uyarınca hak ettiğim komplikasyonlu diyabet oranı (%30-%40) yerine yalnızca komplike olmayan %20 oranı takdir edilmiştir.
Nöroloji branşınca periferik nöropatim, Göz branşınca diyabetik retinopatim değerlendirmeye alınmamış ve Balthazard formülü eksik işletilmiştir. Söz konusu kurul raporu mevcut organ tutulumlarımı ve maluliyetimi yansıtmamaktadır.
Bu sebeple anılan rapora yasal süresi içerisinde itiraz ediyor; dosyamın Bakanlığınızca belirlenecek yetkili bir Hakem Hastaneye sevk edilerek oranlarımın mevzuata uygun biçimde yeniden belirlenmesini saygılarımla arz ve talep ederim. .../.../2026
İTİRAZ EDEN İMZA: ..............................................................
EKLER:
1- İtiraza Konu Sağlık Kurulu Raporu Sureti
2- HbA1c ve Biyokimya Tahlil Sonuçları
3- EMG Raporu ve Göz Dibi Tetkik Raporları
4- İnsülin İlaç Kullanım Raporu Sureti
6. Diyabet Engelli Raporunun Sağladığı Sosyal ve Çalışma Hakları
Diyabet tanısıyla %40 ve üzeri engelli raporu alan vatandaşlarımızın kazandığı yasal imkanlar:
- Engelli Erken Emeklilik Hakkı (5510 S.K. Md. 28): Yaş beklemeden, prim gün sayısı ve sigortalılık süresine göre emekli maaşı bağlanır.
- Nöbet ve Gece Vardiyası Muafiyeti: 657 sayılı DMK ve 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca, insülin kullanan engelli kamu çalışanlarına ve işçilere istekleri dışında gece nöbeti ve gece vardiyası yazılamaz.
- İnsülin Pompası ve Sensör Geri Ödemeleri: SGK Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) kapsamında engelli raporu olan bireylerin sürekli glikoz takip sensörleri ve insülin pompası sarf malzemesi geri ödemelerinde ek muafiyetler uygulanır.
7. Diyabetik Nefropati Evreleri, Mikroalbüminüri ve GFR Cetveli
Diyabetin en tehlikeli ve en sık maluliyet yaratan komplikasyonu böbrek glomerüllerinde meydana getirdiği harabiyettir (diyabetik nefropati). Sağlık kurullarında Nefroloji branşı şu evreleri esas alarak ek puan takdir eder:
- Mikroalbüminüri Evresi (Evre 3 Nefropati): 24 saatlik idrarda 30-300 mg/gün albümin atılımı tespit edildiğinde böbrek tutulumu başlamış kabul edilir. Diyabet oranı doğrudan komplikasyonlu sınıfına girerek %40 baremine yükseltilir.
- Aşikar Proteinüri ve Makroalbüminüri (Evre 4 Nefropati): Günlük idrar albümin atılımı 300 mg üzerine çıkar ve serum kreatinin yükselmeye başlar. Glomerüler Filtrasyon Hızı (GFR) 60 ml/dk altına indiğinde hastaya Kronik Böbrek Yetmezliği (KBY) Evre 3 teşhisi konulur ve Nefroloji cetvelinden ilave %40 oran verilir.
- Son Dönem Böbrek Yetmezliği (Evre 5 Nefropati / Diyaliz): GFR 15 ml/dk altına düşmüş veya hasta hemodiyaliz / periton diyalizi programına alınmışsa cetvel uyarınca %90 engel oranı takdir edilir. Bu hastalar doğrudan ÖTV'siz araç alma ve ağır engelli haklarına kavuşur.
8. Diyabetik Retinopati (Göz) ve Polinöropati (Sinir) Hasarının Tespiti
Diyabet hastalarının sağlık kurulunda hak kaybına uğramaması için Göz ve Nöroloji muayenelerini eksiksiz yaptırmaları hayati önem taşır:
- Non-Proliferatif Diyabetik Retinopati (NPDR): Retina kılcal damarlarında mikroanevrizmalar, sert eksüdalar ve kanamalar mevcuttur. Görme keskinliğinde azalma olmasa dahi Göz Hastalıkları uzmanı retinopati varlığını rapora şerh eder.
- Proliferatif Diyabetik Retinopati (PDR) ve Makula Ödemi: Retinada yeni damar oluşumları, vitreus içi kanamalar ve görme merkezinde sıvı toplanması tablosudur. Lazer fotokoagülasyon tedavisi veya göz içi anti-VEGF iğne enjeksiyonu alan hastalarda görme alanı ve görme keskinliği kayıpları Snellen eşeline göre puanlandırılarak %20 ila %50 arasında göz oranı eklenir.
- Diyabetik Sensorimotor Polinöropati: Elektromiyografi (EMG) testinde aksonal veya demiyelinizan polinöropati saptandığında, Nöroloji branşı alt ekstremite duyu kaybı ve motor güç kaybı derecesine göre %10 ila %30 oran takdir eder.
